#Reklama #WydawnictwoMięta

Fabuła – z jednej strony klasyczna, z drugiej z paroma oryginalnymi motywami. Karhu, młody centaur, zostaje wzięty do niewoli i zmuszony do służby w ponurej rezydencji Ynys Grug należącej do rodu Valerisów. Tam zaprzyjaźnia się z Edlynne, córką okrutnego hrabiego. Gdy ojciec obiecuje rękę dziewczyny „potworowi w ludzkiej skórze”, nadarza się okazja do ucieczki. Dwoje bohaterów rusza w drogę przez świat zdominowany przez żelazo i parę, gdzie magia jest zakazana, a istoty mityczne – prześladowane. Brzmi znajomo? Tak, to opowieść drogi, ale z rzadko spotykanym ujęciem perspektywy centaura oraz z akcentem na traumę i odzyskiwanie sprawczości.

Co to była za książka?! Dawno nie czytałam aż tak przejmującej lektury. Pierwsze rozdziały są doprawdy przerażające – nie tylko przez konkret zdarzeń, ale przez sposób, w jaki nakładają się na siebie wstyd, odrętwienie i duszne „nie da się”, które znają ofiary przemocy. Losy bohaterów są dotkliwe, a ich emocje – gęste. Na początku było tak intensywnie, że aż ciężko mi się czytało – jakby ktoś otworzył drzwi do zbyt małego pokoju bez okien i kazał w nim pobyć chwilę dłużej, niż to komfortowe. Edlynne jest ofiarą – i to przez prawie całe swoje życie. To, jak cierpi, a jednocześnie nie robi nic, by to zmienić, uderza podwójnie, bo Grajek nie robi z tego sensacji; raczej pokazuje znane mechanizmy. To jest dark fantasy – nie dlatego, że wszędzie krew, tylko dlatego, że ciemno tam, gdzie zwykle oczekujemy światła.

Przechodząc do bohaterów – mają bardzo ciekawą kreację. Karhu to postać, której godność jest praktyką dnia codziennego. Edlynne z kolei – zahukana i pełna poczucia winy – ma swój cichy kręgosłup; długo go nie widać, ale jest. Dość szybko zaczęłam im kibicować, bo niesprawiedliwość, która ich dotyka, jest ogromna, a jednocześnie w ich wyborach migocze zwyczajne dobro – nie papierowe, nie słodkie, tylko uparte, czasem milczące. Ten kontrast z opisanym światem pracuje świetnie.

A świat… jest bardzo mroczny, okropny i – tak – nieakceptowalny. Czy można znaleźć w nim coś z naszego? Niestety tak. Dehumanizacja „innych”, społeczna zgoda na przemoc, retoryka porządku jako przykrywka dla opresji – to brzmi aż nazbyt znajomo. Nie do końca przemówił do mnie sam konstrukt uzasadniający dyskryminację (w sensie – polityczna i ideologiczna podbudowa konfliktu mogłaby być pełniejsza), ale już przebieg opresji jest boleśnie wiarygodny. Świat żelaza i pary daje potencjał na mocniejszy, steampunkowy pazur – w tym tomie to raczej szkic, lecz taki, który obiecuje rozbudowę.

Porusza też historia rodzinna głównej bohaterki. Niespełnienia, tajemnice trzymane w mahoniowych szufladach, żałoba po bracie – wszystko to składa się na portret kogoś, kto wciąż próbuje zasłużyć na uwagę, a dostaje tylko ciszę albo krzyk. I choć mam wrażenie, że najbardziej soczyste odkrycia z tego pola są jeszcze przed nami, już teraz dostajemy kilka zgrabnych „smaczków”, które zmieniają perspektywę. To, co na początku wygląda jak koszmar pozbawiony sensu, powoli znajduje swoje wyjaśnienia – nie uniewinnienia.

Ciekawie zbudowany jest też bieg akcji. Startujemy w miejscu klaustrofobicznym, gdzie dzieje się mało, ale emocje aż wrzą – a potem wszystko się zmienia i opowieść nabiera dynamiki. To nie jest rollercoaster; to raczej trasa o zmiennym nachyleniu: raz duszne korytarze Yiyns Grug, raz szerokie trakty, na których każda decyzja zostawia ślad. Zmiana tempa jest celowa i sensowna – gdy bohaterowie wreszcie ruszają, stawka zaczyna rosnąć, a ich wybory przestają być prywatne.

Jeśli miałabym szukać na siłę jakiejś wady, to właśnie przeraża mnie opisany w świecie mrok – jest go tak dużo, i to w prawie każdym bohaterze, że momentami lektura męczyła nie przez styl, lecz przez emocjonalny ciężar. Rozumiem zamysł, kupuję konsekwencję, ale potrzebowałam oddechu – scen, które dają światłu chociaż szparę, by zupełnie nie popaść w mrok.

Motyw centaura w jednej z ról pierwszoplanowych okazał się świetnym „przewietrzeniem” konwencji. Perspektywa innego ciała – jego ograniczeń, siły, godności – dodaje scenom fizyczności i symbolicznej głębi. Podobało mi się też, że wątek „romantasy” został jedynie zasygnalizowany – bez przejmowania sterów. Z kolei motyw „złotej klatki” jest rozpisany z wyczuciem: nie chodzi o błyskotki, tylko o te wszystkie udogodnienia, które potrafią być kajdanami gorszymi, niż prawdziwa przemoc.

Podsumowując – „Stalowe skrzydła” to mroczna, emocjonalna opowieść o ludziach i nieludziach, którzy uczą się, że wolność nie spada z nieba; trzeba ją wywalczyć. Pierwszy tom jest raczej preludium niż symfonią: ustawia figury, jasno nazywa stawkę, zostawia obietnice. Jeśli lubisz opowieści drogi, zakazane przyjaźnie i moralne dylematy, koniecznie sięgnij po ten tytuł.